હાઈકુ

૧ – સપના કેવા?

ના થાય પુરા કદી,

પુરી જિંદગી!

૨ – લાગણી આપે,

ન મળે પાછી સદા,

પુરી જિંદગી!

૩ – ના રાખ આશા,

વિશ્વાસ ખુદ પર!

પુરી જિંદગી!

૪ – ગયા મંદિર,

ના ઓળખ્યો ઈશ્વર,

પુરી જિંદગી!

૫ – પડે છે ઓછો,

સમય જ હમેશા,

પુરી જિંદગી!

શૈલા મુન્શા  તા ૦૩/૨૮/૨૦૧૭

 

 

Posted in Haiku | Leave a comment

જડતી નથી!

ઉલેચવા અંધાર કોઈ છાબ જડતી નથી,

ને પામવા ઊજાશ કોઈ રાહ મળતી નથી!

માપી શકે ક્યાં નાખુદા તોફાન સમંદરનુ,

બચાવવા નૈયા દિશા કોઈએ કળતી નથી!

ઉગાડશું જો બીજ તો, ખીલી ઉઠશે કુંપળ,

પુષ્પ બની તો શું કળી સદાયે ખીલતી નથી!

દુઃશાશનો વચ્ચે એક કૃષ્ણનુ હોવું બસ છે,

યુગે યુગે આબરૂ દ્રૌપદીની ચીરાતી નથી!

શૈલા મુન્શા  તા ૦૩/૧૮/૨૦૧૭

 

Posted in gazal | Leave a comment

આત્મ સંતોષ

છત્રપતિ શિવાજી એરપોર્ટની લાઉન્જમાં બેઠેલી નિરાલી પોતાની ફ્લાઈટ આવવાની રાહ જોઈ રહી હતી. ફ્લાઈટ અમદાવાદથી આવી મુંબઈ થઈ ચેન્નાઈ પહોંચવાની હતી. સાંજની છ વાગ્યાની ફ્લાઈટ અને બે કલાકમાં ચેન્નાઈ, બસ રાતના જમવાના સમય પહેલા તો ઘરે પહોંચી જઈશ એ વિચારોને માઈક પરથી થતી જાહેરાતે બ્રેક મારી.

અમદાવાદથી ઉપડનારી ફ્લાઈટ હજુ ઉપડી નહોતી અને ચેન્નાઈ જનાર મુસાફરોને  ત્રણેક કલાક મોડું થશે. તકલીફ બદલ ક્ષમા યાચી માઈક તો ચુપ થઈ ગયું, પણ નિરાલીના ચહેરા  પર વિહાનને યાદ કરતાં એક મીઠી મુસ્કાન આવી ગઈ. બાજુમાં બેઠેલા એક બહેન ક્યારના નિરાલીને જોઈ રહ્યાં હતા, એમનાથી રહેવાયું નહિ અને સહજ જ એમનાથી નિરાલીને સવાલ પુછાઈ ગયો!

“ફ્લાઈટ મોડી છે એ સાંભળી સહુના મોઢા પર ચિંતા કે ગુસ્સો દેખાય છે અને તમે મલકી રહ્યાં છો? લાગે છે તમે હજી તમને મુકવા આવનાર દિકરાના ખ્યાલમાં જ ખોવાયેલા લાગો છો”

નિરાલી-” બહેન એ મારો પૌત્ર છે, અહીં મુંબઈમાં કોલેજમાં ભણે છે, પણ પરિક્ષા પાસે આવે ત્યારે એને એની દાદી એટલે કે મારા સિવાય ચાલે નહિ. મારો ખુબ હેવાયો છે”

” તમે બહેન ખુબ નસીબદાર છો, આજના જમાનામાં દિકરા પણ માતા પિતાની પરવાં નથી કરતાં, ત્યાં પોતરાં સુધી તો ક્યાં જવું?

બાજુમાં બેઠેલ અપરિચીત મહિલાની વાત સાંભળી નિરાલી જાણે ભુતકાળમાં સરી પડી. એની નજર સામે જાણે ફિલમની રીલ ફ્લેશબેકમાં ચાલવા માંડી.

હજી કલાક પહેલા જ એ વિહાનથી છુટી પડી હતી. વીસ વર્ષનો વિહાન દાદીનો લાડકવાયો, ચેન્નાઈથી બે વર્ષ પહેલા મુંબઈ ભણવા આવ્યો હતો. અત્યારે બી.કોમના છેલ્લા વર્ષમાં. મુંબઈમાં વિહાનના નાના, નાનીનો ફ્લેટ ખાલી હતો. થોડા વર્ષોથી તેઓ મુંબઈ છોડી અમદાવાદ દિકરા સાથે રહેવા ગયા હતા, એટલે મુંબઈમાં વિહાનને રહેવાની કોઈ તકલીફ નહોતી. જમવા માટે ટીફિન બંધાવી દિધું હતું અને કોલેજ પણ દુર નહોતી, પણ જ્યારે પરિક્ષાનો સમય આવે ત્યારે વિહાનને અચૂક દાદીનો સાથ જોઈએ અને દાદી પણ હોંશે હોંશે ચેન્નાઈથી મુંબઈ પહોંચી જાય.

વિહાન આજે તો વીસ વર્ષનો થઈ ગયો, પણ જ્યારે એનો જન્મ પણ નહોતો થયો અને પોતે વીસ વર્ષની હતી એ દિવસો નિરાલીને યાદ આવી ગયા!!!

પચાસ વર્ષ ઉપર થઈ ગયા જ્યારે પહેલીવાર અમદાવાદથી ચેન્નાઈ એક નવી જ દુનિયામાં આવી હતી

એક બાજુ બી.એ. નુ પરિણામ આવ્યું અને બીજી તરફ ચેન્નાઈથી ચીનુભાઈના દિકરા સૌમેશ માટે નિરાલીના હાથનુ માગું આવ્યું. મુળ અમદાવાદના, પણ વેપારને કારણે વર્ષોથી ચેન્નાઈ વસેલા ચીનુભાઈના કુટુંબની ખાનદાની અને ઉમદા સ્વભાવની સુવાસ નાતમાં ચારેતરફ મોગરાના ફુલની જેમ મઘમઘી રહી હતી. વેપારમાં ચારે દિકરા પિતા સાથે ખભે ખભા મિલાવી વેપાર વિકસાવવાની એક પણ તક જવા ન દેતા.

નિરાલીના માતા પિતા પણ ચીનુભાઈના કુટુંબ અને સ્વભાવથી ભલીભાંતિ માહિતગાર હતા, એથી જ્યારે સૌમેશની વાત આવી ત્યારે ઉમળકાભેર એને વધાવી લીધી. સૌમેશ અને નિરાલી એકબીજાને મળ્યાં, અને બન્નેની રાજીખુશીથી  વાત આગળ વધી અને નિરાલી ઉમંગભેર પરણીને ચેન્નાઈ આવી.

ચીનુભાઈને ચાર દિકરા પણ એમની દીર્ઘદ્ર્ષ્ટિએ કુટુંબને મજબૂત સ્નેહસાંકળે બાંધી રાખ્યુ હતું. દરેક દિકરાને લગ્ન પછી પાંચ વર્ષ સાથે રાખતા, ઘરખર્ચની જવાબદારીથી મુક્ત રાખી, પૈસા બચાવવા કહેતા. જેવા બીજા દિકરાના લગ્ન થાય, એટલે મોટા દિકરાને જુદું ઘર માંડી આપતા.

સૌમેશને પણ જ્યારે એમના  સૌથી નાના દિકરાના લગ્ન થયાં કે એમનાજ  બિલ્ડીંગમા ઉપરના માળે જુદો ફ્લેટ લઈ આપ્યો. નિરાલી અને સૌમેશની જિવનનૈયા સુખના સાગરમાં હિંચોળવા માંડી. નિરાલીનો સ્વભાવ ખુબ હસમુખો, બાળક સાથે બાળક અને વડિલો સાથે ઠાવકાઈ ભર્યા વલણથી એ સહુની વહાલી થઈ પડી.

સૌમેશ અને નિરાલીની જીવન ફુલવાડી  સાહિલ,સલોની અને સુહાનીના હાસ્ય કિલ્લોલથી ગુંજી ઊઠી.હસતાં રમતા જિવનનો દશકો એક સપનાની જેમ પસાર થઈ ગયો ને નિરાલીને માથે આભ તુટી પડ્યું. સૌમેશનુ બ્લડ પ્રેશર ખુબ હાઈ રહેવા માંડ્યું, યુરિનમાં તકલીફ પડવા માંડી. ડોક્ટરોની મુલાકાત અને એક્ક્ષ્રરે પછી ખબર પડી કે સૌમેશની બન્ને કિડની ખરાબ થઈ ગઈ હતી ને બચવાના ચાન્સ બહુ ઓછા હતા.

આજથી ચાલીસ પચાસ વર્ષ પહેલા ભારતમાં કીડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કે ડાયાલિસિસ જેવી મેડિકલ ટ્રીટમેન્ટ ઉપલબ્ધ નહોતી. લાખ વાના કર્યાં, કંઈ કેટલાય ડોક્ટરોને બતાવ્યું, દોરાં ધાગામાં વિશ્વાસ ન હોવાં છતાં જેણે જે ઉપાય સુચવ્યો એ કર્યું. ડુબતાંને જેમ તરણાનો આશરો, એમ કેટલીય બાધા અને મંદિરોના પગથિયાં ઘસ્યાં, પણ છેવટે કાળને કોઈ રોકી ન શક્યું

નિરાલી અને ત્રણ બાળકોને વિલપતાં મુકી સૌમેશ સદાને માટે ઈશ્વરના દરબારમાં પહોંચી ગયો. નિરાલીને માથે જાણે આભ તુટી પડ્યું. આવી વસમી વેળાએ નિરાલીને સાસરિયાં અને ખાસ તો સાસુ સસરાનો ખુબ સહારો મળ્યો. ચીનુભાઈ ખુબ સુધારાવાદી હતાં નિરાલીને પાસે બેસાડી બધા રસ્તાં સુચવ્યા.

નિરાલીની ઈચ્છા હોય તો બીજા લગ્ન કરાવી દિકરીની જેમ કન્યાદાન આપવા તૈયાર હતા, પણ નિરાલી પોતાના બાળકોને સાવકાં પિતાનુ સુખ આપવા નહોતી માંગતી. નિરાલીની ઈચ્છાને માન આપી ચીનુભાઈએ સૌમેશની જગ્યાએ ધંધામા સાથ આપવાનુ શરૂં કર્યું અને નિરાલીનેસ્વતંત્ર રીતે બાળકો સાથે ઉપરના ફ્લેટમાં જ રહેવા દીધી.

સમાજના ચુગલીખોર લોકોએ શરૂઆતમાં જાતજાતની વાતો વહેતી મુકી, “જુવાન વહુને એકલી રહેવા દે છે,  વૈધવ્યના કોઈ લક્ષણ દેખાતાં નથી, મન ફાવે એવા કપડાંને ચાંદલોને ખિખિયારી કરી સહુ સાથે વાતો, જ્યારે માથે કાળી ટીલી લાગશે ત્યારે ખબર પડશે”

સમયે સહુની બોલતી બંધ કરી દીધી. નિરાલીના જેઠ, જેઠાણી  દિયર દેરાણી જ્યાં જાય ત્યાં નિરાલી અને બાળકોને સાથે લઈ જાય. રાત પડે દાદા ચીનુભાઈ સુતા પહેલા સાહિલ, સુહાની સલોની સાથે સમય વિતાવે, અભ્યાસની કાળજી રાખે અને ખાસ તો સાહિલને ધીરે ધીરે ધંધાની આંટીઘુંટી થી માફિતગાર કરે.

દશ વર્ષ ચીનુભાઈએ ધંધામા સૌમેશની જગ્યાએ કામ કરી સાહિલને સરખો ભાગ અપાવ્યો અને સાહિલ પણ બી.કોમની ડીગ્રી લઈ કાકા સાથે ધંધામા જોડાઈ ગયો.

નિરાલીએ પતિની છત્રછાયા ગુમાવી હતી પણ એની હિંમત અને સ્વજનોના સાથે જિંદગી સહ્ય બનાવી હતી અને વ્યાજ સમેત સઘળું સુખ એની ઝોળીમાં ઠાલવ્યું હતું. બન્ને દિકરીઓના સારા સંસ્કારી ઘરમાં લગ્ન થઈ ગયાં હતાં અને નાની સુહાની એ તો લગ્ન મંડપ ડેકોરેશન, ફ્લાવર એરેન્જમેન્ટ નો સરસ આગવો સ્ટોર સ્થાપિત કરી પોતાની આગવી ઓળખ ઊભી કરી હતી.

સાહિલની પત્નિ નિરાલીમાં પોતાની માતાને જોતી કારણ નાની વયે એ પોતાની માતાને કેન્સરની બિમારીમાં ગુમાવી ચુકી હતી, અને નિરાલી પણ નૈયાને દિકરીની જેમ જ લાડ લડાવતી. નૈયાએ જ્યારે સ્કૂલમાં શિક્ષીકાની નોકરી કરવાનો વિચાર કર્યો ત્યારે નિરાલીએ ખુશી ખુશી વિહાનને સાચવવાની જવાબદારી લઈ લીધી.

નાનપણથી વિહાન મમ્મી પપ્પા કરતાં દાદીનો વધુ હેવાયો હતો, એટલે જ તો પરિક્ષા વખતે મમ્મી નહિ પણ દાદી એની પાસે હોય એવો એનો આગ્રહ રહેતો.

નિરાલીને હળવેથી ઢંઢોળતા બાજુવાળા બહેન બોલી ઉઠ્યા, “બહેન સુખની સમાધિમાથી જાગો, આપણી ફ્લાઈટ અમદાવાદથી આવી ગઈ છે અને ચેન્નાઈ માટે ઉપડવા તૈયાર છે”

ફ્લાઈટમાં દાખલ થતી નિરાલીના ચહેરા પર આત્મ સંતોષનુ તેજ છલકી રહ્યું હતું. જીવન સંપુર્ણ રીતે જિવ્યાનુ સ્મિત ચહેરા પર રેલાઈ રહ્યું હતું.

(સત્ય ઘટના પર આધારિત)

શૈલા મુન્શા  તા ૦૩/૧૪/૨૦૧૭

 

Posted in Short stories | 5 Comments

હાઈકુ !!

૧ – વિતેલી ક્ષણ,

આવતી નથી પાછી,

પશ્ચાતાપની!!!!

૨ – જીવન સંધ્યા

ખરી રહ્યા દિવસો,

વૃક્ષ તો ઠુંઠું!!

૩ – કિતાબ કોરી,

ખુટી ગયા અક્ષરો,

જેમ જીંદગી!!!!

૪ – કરું સ્વાગત,

ભુલીને વેર ઝેર,

મળી જીંદગી!!!

૫ – મન સાબદું

સહી લેવા ઝુરાપો,

એકલતાનો!!!!

શૈલા મુન્શા  તા ૧૨/૧૮/૨૦૧૬

Posted in Haiku | 2 Comments

ફોટોકુ

૧- બાળ ઊંઘતુ,

જગથી બેખબર,

કેવી નિંરાત!

૨- માતાની ગોદ,

વિશ્વાસે સુતું બાળ,

પરમ શાંતિ!!

Posted in Haiku | Leave a comment

નારી

નથી હોતી અબળા હર કોઈ નારી સદા,

પડકારો સામે ના એ ઝુકી, ના હારી સદા!

હરિયાળી ધરતીની ભીતરે ભર્યો લાવા અખૂટ,

થાય વિસ્ફોટ જ્યારે, તો પડે છે એ ભારી સદા!

બની મા અંબા પૂજાતી રહી સદા જે જગમાં,

હણવા રિપુને એ જ  બની દુર્ગા રહી ડારી સદા!

નારીના હર રૂપ અનોખા, હર ગુણ અનોખા,

બની મીરા કે રાધા કૃષ્ણ પર રહી વારી સદા!

શૈલા મુન્શા  તા૧૦/૦૨/૨૦૧૬

Posted in gazal | 7 Comments

વાત મારી મંજરીની !!

ઓળી ઝોળી પીપળ પાન,

ફોઈએ પાડ્યું મંજરી નામ!

મનના પટારાનુ તાળું એક સમાચારે ખુલી ગયું! બાળપણની એ વાતોને એ યાદો મંજરીની જેમ મહેકી ઉઠી. એ હતી પણ વસંતના વાયરે મહેકી ઉઠતા આંબાના મહોર જેવી.

મુંબઈથી મારી સહેલી નયનાનો ફોન હતો, મંજરીનુ અવસાન થયું હતુ, સાઠ વર્ષની મંજરી એકલી એક વૃધ્ધ માજી સાથે રહેતી હતી. એક માનસિક વિકલાંગ બાળકી તરીકે  એનો જન્મ થયો હતો!

ત્રણ ભાઈની એકની એક બહેન, નામ  એનુ મંજરી. બે ભાઈ પછી એનો જનમ!

બે ત્રણ મહિનામાં જ મમ્મી પપ્પાને ખ્યાલ આવી ગયો કે આ દિકરી કાંઈક અનોખી છે, ચહેરાની, એ ઘાટની ઓળખ મંગોલિયન બાળક તરીકે થાય. આ વાત આજથી લગભગ સાઠ વર્ષ પહેલાની છે, જ્યારે ભારતમાં પોતાનુ બાળક જો માનસિક વિકલાંગ હોય તો માતા પિતાને પણ એ બાળક સમાજની નજરે લાવવું ઓછું ગમે.

મંજરીનુ ઘર અમારા પાડોશમાં જ અને બન્ને પાડોશી વચ્ચે ઘર જેવો નાતો. મંજરી જેમ જેમ મોટી થતી ગઈ, એની માનસિક અવસ્થા અમ બાળકો માટે કૌતુક બનતી ગઈ.

મારી યાદના પટારામાં પહેલી યાદ, પાંચ વર્ષની હું બાળમંદિરે જવા તૈયાર અને મંજુ(બધા એને મંજુ કહીને જ બોલાવતા) એના ઘરના દરવાજે ઊભી હાથના ઈશારે પુછતી રહી” ક્યાં જાય છે” એના બાળ ચહેરા પર એક જ સવાલ હતો, આજે એની સાથે કોણ રમશે?

મારા બાળમાનસમા પણ કંઈ એવી સમજણ નહોતી કે મંજુ કેમ સ્કૂલે જઈ ન શકે? માનસિક વિકલાંગતા કે Autism ની કઈ ખબર નહોતી. મંજુ કંઈ પાગલ નહોતી, બોલી શકતી પણ એનો બોલવાનો લહેકો જુદો હતો.

થોડા મોટા થયા પછી ખ્યાલ આવ્યો કે મંજુ પોતાની દરેક વસ્તુ મટે ખુબ ચોક્કસ હતી, કપડાં ગડી કરે તો જાણે કોઈએ ઈસ્ત્રી કરી મુક્યા હોય એવાં લાગે. એની એક નાનકડી એલ્યુમિનીયમની પેટી એમા નોટબુક, પેન્સિલ, એનો હાથરૂમાલ બધુ એવું સરસ ગોઠવીને મુકેલું હોય, જો કોઈ એની પેટીને હાથ લગાડે, કે અંદરની વસ્તુ આઘીપાછી કરે તો એનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી જાય. નોટમાં આડા ઉભા લીટા કરે અને હસતી હસતી બતાવવા લઈ આવે. નવી કોઈ વ્યક્તિ ઘરે આવી હોય, તો એક જ માંગણી “મારી નોટબુક ભરાઈ ગઈ છે, નવી લાવી આપો” આ નિશાની Autismની એવો કંઈ ખ્યાલ પણ ત્યારે નહોતો

જેમ જેમ અમે મોટા થતા ગયા, એક વાતની મારે ખાસ દાદ આપવી પડે, મંજરીના મમ્મી પપ્પા અને ભાઈઓ જરાય શરમાયા વગર મંજુને બધે સાથે લઈ જાય, હમેશા મંજુ સરસ તૈયાર થયેલી હોય, અને મંજુને પણ જો વાળ સરખાં ઓળાયા ન હોય તો એકધારુ ચોટલો બરાબર નથી નુ રટણ ચાલુ થઈ જાય.

ત્રણે ભાઈઓ ખુબ હોશિયાર, હમેશા અવ્વલ નંબરે પાસ થાય, પપ્પા નામી વકીલ, મમ્મી પણ એ જમાનામાં મેટ્રિક પાસ. ઘણીવાર વિચાર આવે, ભગવાનની મરજીનો કોણ પાર પામી શકે?

એ જમાનામાં મુંબઈમાં પણ આવા અનોખા બાળકો માટે પ્રગતિના સોપાન જેવી સંસ્થાનો એટલો વિકાસ નહોતો, છતાં બધે તપાસ કરી પપ્પાએ સ્પેસીઅલ નીડ બાળકોની શાળાની માહિતી મેળવી અને મંજુને એમા દાખલ કરી. મંજુમાં ઘણુ પરિવર્તન જોવા મળ્યું.

આજે અમેરિકામાં જ્યારે હું આવા માનસિક વિકલાંગ, Autistic બાળકો સાથે કામ કરું છુ, ત્યારે ઘણા એવા પ્રસંગ બનતા અને મને મંજુ યાદ આવી જતી. અમારી સાઝિયા જ્યારે પહેલીવાર માસિક ધર્મમાં આવી અને એનો ગભરાયેલો ચહેરો જોયો ત્યારે મને મંજુ અને એની મમ્મીનો ડર યાદ આવી ગયા, ત્યારે તો મારી સમજ પણ કાચી હતી,પણ આજે મંજુની મમ્મીના એ વાક્યોનો અર્થ સમજાય છે. “નોકર ચાકરવાળા ઘરમાં મંજુનો કોઈ ગેરલાભ ન લે એટલે એનુ ઓપરેશન કરાવી દીધું”

અમેરિકા આવ્યા બાદ થોડાં વર્ષો  પછી જ્યારે મુંબઈ ગઈ ત્યારે મંજુની ભાળ કાઢી ખાસ એને મળવા ગઈ. નયના પાસેથી સમાચાર મળ્યાકે મંજુના મમ્મી પપ્પા તો અવસાન પામ્યા અને ભાઈઓ લંડન વસે છે. ભાઈઓ તો મંજુને પ્રેમથી રાખવા તૈયાર છે, પણ મંજુને ત્યાં જરાય ગોઠતું નહોતું એટલે મમ્મીએ એમના જીવતાં જ એક ઘરડાં માજીને પોતાના ઘરે મંજુની દેખભાળ કરવાં રાખી લીધા હતાં. માજી પણ મંજુનો સગી દિકરી જેટલો ખ્યાલ રાખતા. મુંબઈનો ફ્લેટ ભાઈઓની સંમતિથી પપ્પાએ વીલ કરી મંજુના નામે અને જ્યારે મંજુ ન હોય ત્યારે માજીને મળે એવી ગોઠવણ કરી હતી.

કેટલા વર્ષો બાદ હું મંજુને મળતી હતી, મને જોતાની સાથે મંજુ બોલી ઉઠી “શૈલા જો ને મારી નોટબુક ભરાઈ ગઈ છે, આ સવિતાબેન તો નવી લાવતાંજ નથી, તું મારા માટે નવી નોટબુક લઈ આવીશ?” આટલાં વર્ષો પછી પણ મંજુ મને ભુલી નહોતી!!

આજે આ મારાં નોખાં તોય અનોખા બાળકો સાથે કામ કરતાં મનમાં હમેશ કંઈક વિશેષ પ્રેમની લાગણી છલકતી રહે છે, એનુ કારણ મંજુ સાથે વિતાવેલું મારું બાળપણ તો નહિ હોયને !!!!!!

Posted in Uncategorized | Leave a comment