વાત અમારા સેસારની

 

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

વાત એલેક્ષ્ઝાન્ડરાની

આજ અહીંયા આ શેનો સન્નાટો?

હરણાંનુ બચ્ચું ક્યે, અંકલ આ ઝરણાને વાગી ગયો છે એક કાંટો !  -કૃષ્ણ દવે

અમારી એલેક્ષ્ઝાન્ડરા આવા હરણાં જેવી જ છે, જેને સહુની ચિંતા હોય!

પાંચ વર્ષની એલેક્ષ્ઝાન્ડરાને જ્યારે સ્કુલમા એડમિશન મળ્યુ ત્યારે એને regular K.G. (kindergarten) ના ક્લાસમા મુકવામા આવી. એલી એનુ ઘરનુ નામ. મા એને લાડમા એલી કહી બોલાવે, અને  અમને પણ એ જ નામ જચી ગયું. ટુંકુને ટચ. અમે પણ એને એલી જ કહેવા માંડ્યા. એલેક્ષ્ઝાન્ડરા કહેતા કહેતા તો સવાર પડી જાય. એલીને તમે જુઓ તો ગોરી ગોરી, રૂપાળી, ગોળ ભરાવદાર ચહેરો અને મીઠડું સ્મિત. માબાપની એકની એક દિકરી. મા મેક્સિકન અને બાપ અમેરિકન.

એલીને રંગ બાપનો અને રૂપ માનુ મળ્યુ છે. સુંદર ચહેરાની સાથે માની માવજત પણ દેખાઈ આવે. યુનિફોર્મ હમેશા સ્વચ્છ, વાળ વ્યવસ્થિત ઓળેલા, હૈરબેન્ડ ને જાતજાતના બક્કલ પણ ખરા.  માબાપ અને દાદીની  ખુબ લાડકી.

સામાન્યપણે   ચાર વર્ષે બાળકને Pre-K મા દાખલ કરવામા આવે પણ અતિશય લાડના કારણે એલીની મા એ એને સ્કુલમા ન મુકી, પણ પાંચ વર્ષે તો છૂટકો જ નહોતો.

એલીને ઉંમરના હિસાબે Kindergarten (K.G.) ના ક્લાસમા મુકવામા આવી. એલીને તો જાણે અચાનક માનો વહાલસાયો ખોળો છોડી સાવ અજાણી દુનિયામા આવી પડી હોય એવી હાલત થઈ.

ઘણા બાળકો પહેલે દિવસે સ્કૂલમા આવે ત્યારે રડે એ સ્વભાવિક. ત્રણ ચાર વર્ષના બાળક માટે બધું નવું, ને અજાણ્યુ, પણ એલી તો રડવા સાથે તોફાને ચઢી.ક્લાસમા જવા જ તૈયાર નહી.   પહેલે દિવસે  બધાં જ રઘવાયા હોય, નવા બાળકોના માબાપ બારીમા થી ડોકિયા કરતાં હોય, કોઈને પોતાનો ક્લાસ મળતો ન હોય,  એમા, શિક્ષક એલીને સંભાળે કે બાકીના પચીસ છોકરાંને.  છેવટે પ્રિન્સીપાલ આવ્યા, સ્કુલના કાઉન્સિલર આવ્યા અને નક્કી થયું કે એલીને એ દિવસે ઘરે મોકલી એના બધા ટેસ્ટ કરવામા આવે, અને જ્યાં સુધી પરિણામ ના આવે, ત્યાં સુધી એને અમારા સ્પેસિઅલ નીડના ક્લાસમા મુકવામા આવે.

અમારા ક્લાસમા પણ થોડા દિવસ તો એલીનુ રડવાનુ ચાલ્યું, પણ ધીરે ધીરે ક્લાસમા ભળવા માંડી.એક દિવસ જ એની માને અમે ક્લાસમા સાથે બેસવા દીધી, પણ બીજા દિવસથી એને સમજાવીને કહ્યું કે જો રોજ તમે એલી સાથે ક્લાસમા બેસો તો એલી તમને છોડશે જ નહિ.થોડા દિવસ વહેલા આવીને એને લઈ જાવ પણ ક્લાસમા એની સાથે ના બેસો. માની સમજમા પણ વાત આવી અને બીજા દિવસથી એલી અમને સોંપી.

મુળ વાત અમારા ક્લાસમા દશ બાર થી વધુ બાળકો ના હોય અને હમેશા બે શિક્ષક તો ક્લાસમા હોય જ, એટલે આ બાળકોને અમે સંભાળી શકીએ સાથે મોટા પડદા જેવા સ્માર્ટ બોર્ડને કારણે બાળગીતો અને બાળકોને ગમતા કાર્ટૂનો એમને બતાવી શકીએ જે એમને શાંત કરવામા અમને ખુબ મદદરૂપ થાય.

ધીરે ધીરે એલી અમારાથી અને ક્લાસના બીજા બાળકોથી ટેવાતી ગઈ, બધા સાથે ભળતી થઈ અને એની કાલી કાલી ભાષામા વાતો કરતી થઈ.

એલીની ખાસિયત કે રેકોર્ડ પર ફરતી પીન જો રેકોર્ડ ખરાબ હોય તો એક જગ્યાએ અટકી જાય એમ એલીની સોય એનુ ધાર્યું ના થાય તો એક જ જગ્યાએ અટકી જાય. એના બૂટની દોરી ખુલી ગઈ હોય તો એકધારૂં my shoes, my shoes કહીને દોરી બંધાવીને જ જંપે. અમને પણ દોરી બાંધી આપવામા કોઈ વાંધો ના હોય, પણ એલી જાણી જોઈને વારંવાર દોરી ખોલી નાખે ત્યારે અમારી ધીરજની કસોટી થાય.

બાળકોને જમાડવા માટે કાફેટેરિઆ મા લઈ જવાના હોય. ઘણા પોતાના ઘરેથી પણ જમવાનુ ટીફીન લાવતા હોય. એલીની મા પણ એને રોજ ટીફીન આપે, પણ બીજા બાળકો કાફેટેરિઆમા જઈ પોતાની થાળી લાવે એટલે એલીને પણ એમની સાથે જઈ થાળી લેવાની જ. પોતાનુ ટીફીન ખોલી જ્યુસ પી લે બાકીનુ ખાવાનુ જે અહીંના બાળકોના તૈયાર લંચ હોય તે ખોલે ખરી પણ ખાય નહિ અને ગાર્બેજના ડબ્બામા નાખી આવે.

બીજી ખાસિયત એલીની કે એ એટલી બધી લાગણીશીલ કે એનાથી કોઈનુ રડવું જોયુ જાય નહિ.એકવાર  અમારો હરણ જેવો ચંચળ મોહસીન કોઈ રમકડુ બીજા બાળક પાસેથી છીનવી લેવા મથતો હતો પણ ફાવ્યો નહિ એટલે ભેંકડો તાણી રડવા માંડ્યો. એલીથી એ સહન ના થયું. તીસ્યુ, તીસ્યુ કરવા માંડી અને એની પણ આંખો છલકાઈ ઊઠી. ગોરી એટલી કે ચહેરો ઘડીભરમાં લાલ થઈ ગયો.

પહેલાં તો અમને તો સમજ જ ના પડી કે એલી શું કહેવા માંગે છે?છેવટે એલી ઊભી થઈને મોહસીન પાસે જઈ પોતાના શર્ટની બાંયથી એની આંખ લુછવા માંડી, ત્યારે અમે સમજ્યા કે એલી તીસ્યુ એટલે કે ટીસ્યુ પેપર (નરમ કાગળનો રૂમાલ) માંગતી હતી મોહસીનની આંખ લુછવા.

એલી એની ઉંમરના બાળકો જેટલી જ હોશિયાર છે. આલ્ફાબેટ, એનો ઉચ્ચાર, નંબર, શબ્દો અને નાના વાક્યો વાંચવા બધુ જ એ કરી શકે છે પણ એને (Autistic child, Emotionally disturb) નુ લેબલ લાગ્યુ છે. અમારા પુરતા પ્રયત્નો છે કે આવતા વર્ષે એલી પહેલા ધોરણના ક્લાસમા જાય.

પણ એલી શું ખરેખર Autistic child છે કે પછી માબાપ ને દાદીના વધુ પડતા લાડનુ પરિણામ છે?????

શૈલા મુન્શા.  તા. ૦૨/૧૩/૨૦૧૬

Posted in Daily incidents. | Leave a comment

વાત આ દાદીમાની (અમારી સાહીરા)

“માનવી ભાળી અમથું અમથું

આપણું ફોરે વ્હાલ;

નોટને સિક્કા નાખ નદીમાં,

ધૂળિયે મારગ ચાલ!” – મકરંદ દવે

મકરંદભાઈ જેવા આધ્યાત્મિક અને અલગારી કવિની આ પંક્તિ અમારા આ અનોખા બાળકો માટે જ જાણે સર્જાઈ હોય એવું લાગે છે.

દાદીમા શબ્દ વાંચી ને ચમકી ગયાને!!!

તમે વિચારતા હશો કે  અરે! બાળકોની વાત કરતાં કરતાં આ દાદીમા ક્યાંથી આવી ગયા? ભાઈસા’બ જરા તમારા વિચારોની લગામને કાબુમા રાખો. આ કોઈ મારા કે તમારા દાદીમાની વાત નથી, પણ અમારી સાહીરા જેનો રૂઆબ કોઈ દાદીમાથી ઓછો ઉતરતો નથી, એની વાત કરવી છે.
સાહીરા આ વર્ષે જ  અમારા ક્લાસમા આવી. બાંગલાદેશ એમનુ વતન. માબાપ થોડા વર્ષોથી અમેરિકામા આવી વસ્યા હતા, ને બે દિકરીઓમાં મોટી તાહીરા  ગયા વર્ષથી સ્કૂલમા આવતી હતી. રોજ એને બસમાથી ઉતરતા જોઉં. વિનય સભર, હસમુખો ચહેરો અને રોજ હસીને ગુડ મોર્નીગ કહે. એટલી અમારી ઓળખાણ. તાહીરા ચોથા ધોરણમા અને ક્લાસમાં એની ગણત્રી હોશિયાર વિધ્યાર્થીઓમાં થાય.

બીજા વર્ષે એની બહેન સાહીરા આવી. આટલા વર્ષો સાહીરા બાંગ્લાદેશ એના દાદા, દાદી પાસે હતી, એટલે લગભગ પાંચ વર્ષની થઈ ત્યારે સ્કૂલમા આવી. દાદા દાદીના લાડ પ્યાર અને ઘરમાં પણ સહુથી નાની એટલે બધું એનુ ધાર્યું જ થાય. સાહીરાને  પહેલે દિવસે જ ઓફીસ રજીસ્ટાર અમારા ક્લાસમા લઈ આવી. બહુ બોલતી નહિ અને પુરતા પેપર નહોતા, એટલે અમારા મંદ બુધ્ધિના બાળકોના ક્લાસમા  દાખલ કરી.

ફક્ત એડમિશન પેપર માબાપે ભરીને આપ્યું હતુ. બાંગ્લાદેશમા એ કોઈ સ્કૂલમા ગઈ નહોતી એટલે બીજી કોઈ વિશેષ માહિતી નહોતી.  સામાન્ય રીતે જે પણ બાળક અમારા ક્લાસમા (મંદ બુધ્ધિ ના બાળકો) આવે ત્યારે એમની માનસિક પરીસ્થિતી નો ચિતાર પેપરમા હોય અને એ પ્રમાણે એમને સ્પીચ કે ફીજીકલ ટ્રેઈનીંગ ની સગવડ મળે.
અમેરિકાની સ્કૂલમા આ બધા નિયમો જરા સખ્તાઈથી પાળવામા આવે છે, એટલે, બધી માહિતી નર્સ અને શિક્ષક મળી ને લાગતા વળગતા ડોક્ટર નો અભિપ્રાય અને બધા ટેસ્ટ કરાવી મેળવી લેશે.
સાહીરા ને લેવા બપોરે એની બેન તાહીરા આવી. એને જોતા જ હું ઓળખી ગઈ કારણ દરરોજ એને બસમા થી ઉતરતા હું જોતી અને એ પણ મને ઓળખતી. મને જોઈ એને જરા નિંરાત થઈ.સાહીરા રડી કે નહિ વગેરે મને પુછવા માંડી. મે કહ્યું તુ ચિંતા ના કર એ તો બધા સાથે ભળી ગઈ એક જ દિવસ મા એને બીજાનો બહુ ખ્યાલ છે એ દેખાઈ આવે છે.
સાહીરાને ક્લાસમા બધુ બરાબર એની જગ્યા એ જોઈએ. બોલે ઓછુ પણ જાણે બધા પર હુકમ ચલાવતી હોય એવા એના હાવભાવ. એમા પણ  અમારા નાનકડા ગ્રેગરી ની જાણે મોટી બેન હોય એમ એની આગળ પાછળ જ ફરે. અમે કાંઈ કહીએ તે પહેલા એ દોડીને ગ્રેગરી પાસે પહોંચી જાય.
રમત ના મેદાનમા પણ પોતે રમવાને બદલે ગ્રેગરીને રમાડવામાં જાણે એને વધારે મજા આવે. ગ્રેગરી પણ એવો જ રમતિયાળ અમેરિકન બાળક. ગોરો ગોરો ને સુંવાળા ગાલ. સાહીરા એની બધી વસ્તુનુ ધ્યાન રાખે, જાણે ચોવીસે કલાક એની નજર ગ્રેગરી પર જ હોય. એ જો રમકડું ફેંકી દે તો દોડીને લઈ આવવાનુ જમતી વખતે એનુ ધ્યાન પોતાના જમવા કરતાં હું ગ્રેગરીને બરાબર જમાડું છું કે નહિ, એના પર જ નજર હોય,
આજે તો ખરી મજા આવી.
કાફેટેરિઆ માથી બાળકોને જમાડી અમે ક્લાસમા પાછા આવતા હતા. હું ગ્રેગરી નો હાથ પકડી સહુથી આગળ ચાલતી હતી વચ્ચે બધા બાળકો ને લાઈન મા ચલાવવાનો અમે પ્રયાસ કરતા હતા એટલે સમન્થા સહુથી છેલ્લે હતી. ગ્રેગરીનુ પેટ ભરાયેલુ હતું એટલે એ ભાઈ પણ ગેલમા હતા. કુદકા મારી મારી ને ચાલતા ગ્રેગરી નો હાથ મેં ગમ્મત માટે છોડ્યો અને એને જરા દોડવા દીધો. દડબડ દોડતા ગ્રેગરી નો પગ જરા લથડ્યો અને હું હાથ ઝાલવા જાઉં એ પહેલા તો સાહીરાએ પાછળ થી દોડતા આવી ને ગ્રેગરી ને પકડી લીધો અને મારી સામે એવી રીતે ગુસ્સા ભરી નજરે જોવા માંડી જાણે હમણા  ને હમણા મને વઢી નાખશે.

ઘરના દાદીમાનો ગુસ્સો જાણે નવી આવેલી વહુથી કાંઇ ભુલ થઈ જાય ને સાતમા આસમાને જાય એમ અમારી ત્રણ ફૂટની સાહીરાનો ચહેરો જોવા જેવો હતો.

સમન્થા અને મારૂં હસવું રોકાતું નહોતુ. અમે બન્ને સાથે બોલી ઉઠ્યા, ” આ તો આપણી પણ દાદીમા છે.

શૈલા મુન્શા.

Posted in Daily incidents. | Leave a comment

દીમાન્તે

આંધળાની સામે તમે મૂક્યો અરીસો,

ને પાંગળાની પાસે મૂક્યો પહાડ;

બહેરાની આસપાસ સૂનમૂન ઊભા છે અહીં

પંખીના ટહુકાના ઝાડ!    – સુરેશ દલાલ

દીમાન્તે જેવા અબૂધ બાળકની પણ એવી જ કોઈ વિડંબણા હતી. માબાપના છૂટાછેડાનુ પરિણામ એ ભોગવી રહ્યો હતો.

દીમાન્તે એક આફ્રિકન બાળક દશ વર્ષની ઉંમર પણ ઉંમરના પ્રમાણમા થોડો મોટો લાગે.એટલાન્ટા દાદી સાથે રહેતો હતો કારણ, માબાપ અલગ થયા અને માએ બીજા લગન કર્યા. બાપ કામધંધા અર્થે ફરતો ફરે એટલે નાછુટકે દાદીએ દીમાન્તે ને સંભાળવાની જવાબદારી લીધી. થોડા વખત પહેલા દાદી ગુજરી ગઈ, એટલે દીમાન્તે હ્યુસ્ટન આવ્યો એના બાપ પાસે.

બાળપણથી કોઈજાતના પ્રેમ લાગણી વગર ઉછરેલા બાળકની જિંદગી ફુટબોલની જેમ આમતેમ ફંગોળાતી રહી. દીમાન્તે મંદબુધ્ધિનો બાળક તો છે જ પણ આ બધાનુ પરિણામ એ આવ્યું કે દિવસે દિવસે એનુ વર્તન આક્રમક બનતુ ગયું.

થોડા દિવસ પહેલા એ અમારા “Life skill” ના ક્લાસમા આવ્યો. મંદબુધ્ધિના બાળકો જ્યારે અમારા ક્લાસમાથી(PPCD) Life skill ના ક્લાસમા જાય ત્યારે ત્યાં પહેલા ધોરણથી પાંચમા ધોરણ સુધી એક જ ક્લાસમા હોય. એ ક્લાસમા છ વર્ષથી માંડી ને દશ અગિયાર વર્ષના બાળકો હોય. દર વર્ષે એમની વય પ્રમાણે એમની ફાઈલ બદલાતી જાય અને લેબલ બદલાતું જાય કે ભાઈ હોસે હવે પહેલા માથી બીજા ધોરણ મા આવ્યો પણ ક્લાસ ના બદલાય.
દીમાન્તે જ્યારે એ ક્લાસમા આવ્યો ત્યારે દશ બાળકો પહેલેથી જ ક્લાસમા હતા ને જુદી જુદી વયના હતા. ઉંમરના હિસાબે દીમાન્તેને પાંચમા ધોરણ નુ લેબલ લાગ્યું, પણ  વર્તન અને પાંચમા ધોરણને કોઈ તાલમેલ નહોતો.

બેચાર દિવસ તો દીમાન્તે નુ વર્તન બહુ ચિંતાજનક નહોતુ. એ નવો અને એને માટે આ જગ્યા, આ વાતાવરણ પણ નવું, પણ છેલ્લા ત્રણ દિવસથી એના તોફાને માઝા મુકી. ક્લાસમા કબાટ પર ચડી જાય, ખુરશી ઉપાડીને છૂટ્ટો ઘા કરે, ચીસાચીસ કરી મુકે. પહેલે દિવસે જેવો એ ટેબલ પર ઊભો થઈ કબાટ પર ચડ્યો કે બીજા બધા બાળકો ડરના માર્યા અમારા રૂમમા ધસી આવ્યા. અમારા બે ક્લાસ વચ્ચે કોમન દરવાજો છે. અમારા નાના બાળકો પણ આ કોલાહલથી ગભરાઈને રડવા માંડ્યા. અમારો દમાની આમ પણ ઘરમા એકનો એક, બહુ ઘોંઘાટ સહન ના કરી શકે એ તો આવીને મારી સોડમા જ ભરાઈ ગયો.
છેલા ત્રણ દિવસ થી જાણે ભૂકંપ કે સુનામી આવેને લોકો નાસભાગ કરે એવી હાલત થઈ છે. સાયકોલોજીસ્ટ ને social worker, Special Ed Dept. head બધાનો શંભુમેળો ભેગો થાય પણ તકલીફ એ થાય કે જ્યારે બધા આવ્યા હોય ત્યારે તો દીમાન્તે સામાન્ય બાળકની જેમ શાંતિથી પોતાનુ કામ કરતો હોય.
આ દેશની એક ખુબી છે બધું કામ પધ્ધતિસર થવું જોઈએ. કાગળ પર જે લખાયું તે વંચાયુ. એટલાન્ટાથી દીમાન્તે આવ્યો એટલે ત્યાંથી એના બધા રિપોર્ટ અને પાછા હ્યુસ્ટનના નવા રિપોર્ટ, આમા દીમાન્તેની મનઃસ્થિતી સમજવાનો પ્રયાસ જ બાજુ પર રહી ગયો.

દીમાન્તે માટે આટલા બધા બાળકો સાથે હોય એવો ક્લાસ યોગ્ય નથી. અણજાણતા એ કોઈ ને અથવા પોતાને હાનિ પહોંચાડી બેસે પણ આ બધું સાબિત થવું જોઈએ. એ કાગળીયાં કરવામા જ એટલો બધો સમય જાય દરમ્યાન જો કાંઈ થાય તો વાંક બધો શિક્ષકનો આવે.
દીમાન્તે નો પણ કાંઈ વાંક નથી. એ અબુધ બાળકને ખ્યાલ પણ નથી કે એ શું કરી રહ્યો છે, ઉપરાંત એટલાન્ટા મા એ ખાસ ક્લાસમા હતો જ્યાં બે થી ત્રણ બાળકો ક્લાસમા હોય અને બે શિક્ષક ધ્યાન રાખનારા હોય. અચાનક એ પણ બેત્રણ ને બદલે દશ બાર છોકરાઓના ક્લાસમા આવી ગયો જ્યાં એની ઊમરના પણ ત્રણ ચાર બાળકો છે અને થોડા ધમાલિયા પણ છે.
આપણે કહીએ છીએ ને કે સરકારી ઓફીસોમા માણસો જેમ જુના થાય તેમ ખાઈ બદે. સરકારના જમાઈ બની જાય ને દાદાગીરી કરતાં થઈ જાય તેમ આ બાળકો પાંચ વર્ષ એક જ ક્લાસમા હોય એટલે જાણે એમને પણ થોડો માલિકી ભાવ આવી જાય અને પોતાનુ ધાર્યું કરવાનો પ્રયત્ન કરે. સમજ તો બહુ હોય નહિ અને અનુકરણ જલ્દી શીખી જાય આ બધું દીમાન્તે ને ઉશ્કેરવા માટે પુરતું હતું.
ભગવાન કરે ને દીમાન્તે ને યોગ્ય વાતાવરણ જલ્દી મળે અને એની આક્રમકતાને ઓછી કરી શકે એવા ક્લાસમા એની દેખભાળ થાય.

શૈલા મુન્શા

Posted in Daily incidents. | Leave a comment

વેલેન્ટીનો

ત્રણ વર્ષનો વેલેન્ટીનો આમ તો ગયા વર્ષના અંતમા મારા ક્લાસમા આવ્યો. ગોરો મજાનો અને રેશમી સોનેરી ઝુલ્ફા વાળો.પરાણે વહાલ કરવાનુ મન થાય એવો. થોડું થોડું બોલતા શીખ્યો હતો. મા ની ગોદ છોડી પહેલીવાર અજાણ્યા બાળકો ને સ્કુલ ના વાતાવરણ મા આવ્યો હતો. પહેલે દિવસે જ રડ્યો નહિ પણ જરા ડઘાયેલો રહ્યો. ધીરે ધીરે બધા સાથે હળવા ભળવા માંડ્યો.
વાચા ઉઘડી અને બધી પ્રવૃતિ મા ભાગ લેવા માંડ્યો. રમતનુ મેદાન એની પ્રિય જગ્યા. એકવાર ત્યાં ગયા કે એને પાછો લાવવો મુશ્કેલ. મીસ મેરી ઊંચી ને હાડપાડ. એની પાસે  વેલેન્ટીનો નાનકડા ગલુડિયા જેવો લાગે. મીસ મેરી એને બગલમા ઘાલી અંદર લઈ આવે.
વેલેન્ટીનો ને જતાં આવતાં બધા જ શિક્ષકો  વહાલ કરે. આવ્યો ત્યારે માંડ ત્રણ વર્ષનો એટલે બીજા બાળકો ની સરખામણી મા નાનો પણ લાગે.ઘરમા પણ નાનો ભાઈ એટલે મા પણ કદાચ વધારે લાડ લડાવતી હશે એટલે ક્લાસમા એની જીદ વધવા માંડી. એનુ ધાર્યું ના થાય તો ખુણામા ભરાઈ જાય અને એને બોલાવવાની કોશિશ કરીએ તો ભાઈ જોરથી ભેંકડો તાણે. ઊભો કરવા જઈએ તો પગ વાળી દે. આટલા નાના બાળકને તમે બીજું શું કરી શકો?
ઘણી વસ્તુ બાળકો એકબીજા ના અનુકરણે શીખતા હોય છે અને તોફાન તો જરૂર બીજાનુ જોઈ અનુકરણ કરતા હોય છે. વેલેન્ટીનો પણ જ્યારે ટેબલ નીચે ભરાવા માંડ્યો,ક્લાસમા બધા જ્યારે કલર કરતા હોય ત્યારે કલર કરવાને બદલે ક્રેયોન ના ટુકડા કરવા માંડ્યો અને એને રોકવાની કોશિશ કરીએ તો રડીને પોતાની જીદ પુરી કરવા માંડ્યો ત્યારે અમારે એને ક્લાસના નિયમો સમજાવવા એની મા ની મદદ લેવી પડી, અને મા એ પણ પુરો સહયોગ આપ્યો.
અમેરિકામા બધી જ વાત મા “counseling” નુ જબરું તુત છે. અહીં વાતવાતમા લોકો એકબીજા પર દાવો ઠોકી દેતા હોય છે એટલે કોઈ પોતા પર કોઈ જવાબદારી લેવા તૈયાર નથી.
અમેરિકા મા બાળક જન્મે ત્યારથી એના જાતજાતના ટેસ્ટ થતા હોય છે, અને ટેસ્ટના પરિણામ પ્રમાણે બાળક તંદુરસ્ત છે કે કઈ ખામી છે અને એનો ઉપાય શું તે નક્કી થતું હોય. અમારા ક્લાસમા બાળક જ્યારે ત્રણ વર્ષનુ થાય ને દાખલ થાય ત્યારે એ સામાન્ય પણ હોઈ શકે અથવા મંદ-બુધ્ધિ પણ હોઈ શકે.વેલેન્ટીનો જેવા બાળકમા કદાચ બીજી કોઈ ખામી ન હોય પણ વધુ પડતા લાડ નુ પરિણામ પણ હોઈ શકે, પણ એના વર્તને એના પર Autistic child નુ લેબલ લાગી ગયું.
નાતાલની પંદર દિવસની રજા પછી વેલેન્ટીનો સ્કૂલમા આવ્યો  ત્યારે મા ની મહેનત અને અમારી ધીરજનુ ફળ જોવા મળ્યું.એ  જાણે મોટો થઈ ગયો હોય એવું લાગ્યું.થોડો શાંત અને વધુ સમજણો થઈ ગયો હોય એવું લાગ્યું. સવારના નાસ્તો અમે બધા બાળકો સાથે ક્લાસમા જ કરતા હોઈએ છીએ. બધાને નાસ્તાના ટેબલ પર બેસાડી મે સિરીયલ ને દુધ ના કાર્ટન બધાને એક પછી એક આપવા માંડ્યા. જેવું મે સિરીયલને દુધ વેલેન્ટીનો ની સામે મુકયું તરત એ બોલ્યો “Thank you” હું ને મીસ મેરી એની સામે જોતાં જ રહી ગયા. આજ પહેલા ક્યારેય અમે એના મોઢે આ શબ્દો સાંભળ્યા નહોતા. થોડીવાર પછી મે પુછ્યું વેલેન્ટીનો તારે સફરજન જોઈએ છીએ તો કહે “No thank you” કહેવાની રીત એટલી મીઠી મધુરી હતી કે મારાથી ઊભા થઈને એને બાથમા લેવા સિવાય રહેવાયું નહિ.
સારી રીતભાતના આ શબ્દો અમે હમેશ બોલતા હોઈએ અને ઘરમા પણ માબાપ આ શબ્દો બાળકોને બોલતા શીખવતાં હોય કારણ અમેરિકા ની સંસ્કૃતિમા દરેક વસ્તુ નો આભાર બોલીને દર્શાવાનો રિવાજ છે, પણ વેલેન્ટીનો ના મોઢે પહેલી વાર એ શબ્દો સાંભળી જેમ એક મા ને પોતાનુ બાળક પહેલી વાર કાંઈ પણ કરે અને જેવો આનંદ થાય એવા આનંદનો અનુભવ મને થયો.

જમતી વખતે એના લંચ બેગમા બાળકો માટે મળતા તૈયાર લંચ બોક્ષ હતું. મને બતાડી કહે ” Three dollars Ms Munshaw” કહેવાનો લહેકો એવો મીઠડો હતો કે એને બાથમા લેવા સિવાય મારાથી રહેવાયું નહિ. મમ્મી સાથે ગ્રોસરી લેવા ગયો હશે, અને મમ્મીએ જે રીતે કહ્યું હશે, એ જ લહેકામા એ બોલ્યો.

વેલેન્ટીનો આમ જ પ્રગતિ કરતો રહેશે તો બહુ જલ્દી એના પરથી Autistic child નુ લેબલ નીકળી જશે એની અમને પુરતી ખાત્રી છે.

શૈલા મુન્શા.

 

શૈલા મુન્શા. તા ૧૦/૧૮/૨૦૧૨

Posted in Daily incidents. | Leave a comment

હસવુ કે રડવું

 

અમેરિકામા વર્ષોથી મંદ બુધ્ધિના બાળકો સાથે કામ કરુ છું, અને આ બાળકો નો વિકાસ ધીમો હોય કે પ્રગતિ બીજા સામાન્ય બાળક જેટલી ના થાય એ સમજી શકાય એમ છે, તોય આ બાળકો ઘણીવાર અમને અચંબિત કરી દે છે ને અમને લાગે છે કે આ બાળકો જેવા હોશિયાર કોઈ નથી. જરા સરખા પ્રેમનુ કેવું મોટુ વળતર તમને આપે કે તમારો બધો થાક ઉતરી જાય.

આજનો પ્રસંગ કોઈ બાળકની નાદાનિયતકે મસ્તી કે માનસિક મંદતાનો નથી, પણ વયસ્ક વ્યક્તિ, શિક્ષણ ક્ષેત્રે જોડાયેલી વ્યક્તિ કોઈ વાર એવો નાદાની ભર્યો વ્યવહાર કરે એનો છે.
ભારત અને અમેરિકાની શિક્ષણ પધ્ધતિમા ફરક છે. અહિં બાળકોને ખાસ કરીને પ્રાથમિક કક્ષાના બાળકોને (No child left behind)(અહીંયાની પધ્ધ્તિ પ્રમાણે) પરિક્ષામા નાપાસ થાય તો,  વરસના અંતે ફરી એક મહિનો ભણાવી અને મહિના ના અંતે ફરી એની પરિક્ષા લેવામા આવે છે,અને એ પરિણામ પર નક્કી થાય કે એ આગલા ધોરણમા જશે કે નહિ.
ગયા વર્ષે અમે અને અમારા બાળકો બીજી સ્કુલમા આ વધારા ના અભ્યાસ માટે ગયા હતા, કારણ અમારી જુની સ્કુલ તોડીને નવી બંધાઈ રહી હતી. અમારા વિસ્તારની બીજી પ્રાથમિક શાળાએ અમને ઘણો સહકાર આપ્યો અને અમારા બધાનો સમાવેશ અહીયા જેને સમર સ્કૂલ કહે છે  એ માટે એમની શાળામા કર્યો.
એ સ્કૂલમા ફક્ત પ્રાથમિક વિભાગ જ નહિ પણ માધ્યમિક વિભાગ પણ સાથે હતો.

સ્વતંત્રતા અને સ્વચ્છંદતા એ બે શબ્દ વચ્ચે બહુ જ બારિક તફાવત હોયછે. અમેરિકામા બાળકો આ ભેદ સહેલાઈથી ભુલી જાય છે.ભૌતિક સુખ બધું હાથવગું હોય છે. એમા યુવાનીને પગથિયે પહોંચતા બાળકો સહેલાઈથી મળતા શસ્ત્રોનો ઉપયોગ પણ એટલી જ સહેલાઈથી કરે છે, એટલે  સ્વભાવિક છે કે મોટા બાળકો હોય ત્યાં અમેરિકા મા દરેક સ્કુલને ફરજીયાત પોલીસનુ રક્ષણ મળે. સ્કૂલમા હમેશ બે સશસ્ત્ર પોલીસ હાજર જ હોય.આ  કુમાર અવસ્થાના બાળકોને નાની નાની વાતમા હથિયાર ચલાવતા વાર નથી લાગતી.
આટલી પૂર્વભુમિકા પછી મુળ વાત પર આવું.બપોરના બારેક વાગે અમે ત્રણ ચાર શિક્ષક- શિક્ષીકાઓ અમારા જમવાના રૂમમા જમવા માટે ભેગા થયા હતા. જમતા જમતા અવનવી વાતો ચાલતી હતી, એટલામા એ સ્કુલના બે પોલિસ ઓફિસર પણ જમવા ના રૂમમા જમવા આવ્યા .મહિનાથી અમે પણ એ સ્કૂલમા હતા એટલે આ પોલિસ પણ સરળતાથી અમારી સાથે જમવા બેસી જતા, અરે એમાથી મી. હોસેને તો આપણુ ભારતિય ખાવાનુ પણ ભાવતું. કોઈવાર પુલાવ કે છોલે જેવી વાનગી હું લઈ જાવ તો એમને આપતી અને એ ખુબ પ્રેમપુર્વક, વખાણ કરી કરી ખાતા. પોતે છ ફૂટ ઉંચા અને કદાવર શરીર.કોઈ પણ એમનાથી દુર રહેવામા જ સલામતી અનુભવે.

સ્વાભાવિક છે કે પોલિસ હોય એટલે એમની કમ્મરે બંદૂક લટકતી હોય. અચાનક અમારા સહ  શિક્ષિકા મીસ થોમસ પોલિસ ઓફિસરને સવાલ પૂછી બેઠા “આ તમારી કમ્મરે લટકે છે એ બંદુક સાચી છે, અને એમા સાચી બુલેટ છે?” અમે બધા તો સન્ન થઈ ગયા અને પોલિસ ઓફીસર પણ બે ઘડી શું કહેવું એની વિમાસણ મા પડી ગયા. હસતાં હસતાં એ બોલી ઉઠ્યો કે તમને શું લાગે છે કે આ બંદુક ખોટી છે? અહિં સ્કુલમા કાંઈ ધમાલ થાય ત્યારે હું સાચી બંદુક શોધવા જાઉં? તોય મીસ થોમસનુ સમાધાન ન થયું.કહેવા માંડ્યા કે તમે સ્કુલમા ફરતા હો અને બાળકો સાચી બંદુક જોઈને ડરી ના જાય?
પહેલા તો અમે બધા એક સાથે હસી પડ્યા.પોલિસ ઓફિસર બોલી ઉઠ્યા કે બાળકો જાણે છે કે આ સાચી બંદુક છે અને બુલેટ પણ સાચી જ છે અને એટલે જ તો  સ્કુલમા આટલી શાંતિ રહે છે!

મીસ થોમસ કાંઇ આ દેશમા નવા નથી અને સાત આઠ વર્ષથી શાળામા કામ કરે છે પણ એમની આ નાદાનિયત પર હસવું કે રડવું એજ સમજ ના પડી.

શૈલા મુન્શા

Posted in Daily incidents. | Leave a comment

મીકેલ

“પતંગિયું ક્યે મમ્મી મમ્મી ઝટ પાંખો પ્હેરાવ,

ઉઘડી ગઈ છે સ્કૂલ અમારી ઝટ હું ભણવા જાંવ”  કૃષ્ણ દવે

રંગબેરંગી પતંગિયા જેવો નાજુક, શરમાળ અને અવનવા રંગોને પોતાના મા સમાવતો મીકેલ સ્કુલમા જેવા ત્રણ વર્ષ પુરાં થયા કે આવવા માંડ્યો. જાણે પેલા પતંગિયાની જેમ એને પણ ઝટ ભણવા આવવું હતુ.

અમારા ક્લાસમા ત્રણ વર્ષે બાળક આવવાનુ શરૂ કરે અને જલ્દી બધા સાથે ભળી ના જાય. થોડો સમય લાગે પણ મીકેલ આવ્યો ત્યારથી જ એટલો ડાહ્યો લાગ્યો. એક બે દિવસ મમ્મી મુકવા આવી ત્યારે થોડું રડ્યો પણ જેવી મમ્મી ગઈ કે થોડીવારમા ક્લાસની પ્રવૃતિ મા ભાગ લેવા માંડ્યો.
અમારા બાળકોને બસ સેવા મફતમા મળે અને જેવું બાળક દાખલ થાય કે અઠવાડિયામા એનુ નામ બસ લિસ્ટમા આવી જાય અને ઘરે થી સ્કૂલ અને સ્કૂલ થી ઘર બાળક એ બસમા આવી શકે. મીકેલ પણ સ્કૂલ બસ મા આવવા માંડ્યો. ત્રણ વર્ષના બાળક માટે સવારના ૭.૩૦થી બપોરના ૩.૦૦ વાગ્યા સુધીનો સમય ઘણો લાંબો સમય કહેવાય. ખાસ કરીને શરૂઆતમા એક વાગ્યા સુધીમા તો એ બાળકો થાકી જાય. એટલે આ બાળકોને અમે લગભગ એ સમયે સુવાડી દઈએ. કલાકની ઊંઘ મળી જાય એટલે ઘરે જતા પહેલા થોડા સ્વસ્થ બને.બપોરના અમે એમને જ્યુસ ને કુકી કે પોપકોર્ન એવો કાંઈક હળવો નાસ્તો આપીએ ને બાળગીતો ની ગમતા કાર્ટુનો ની મુવી ચાલુ કરીએ. બાળકો હસતાં રમતા ઘરે જાય.
મીકેલ ને સુવાડવા લઈ જઈએ એટલે રોજ એક સવાલ પુછે “મુન્શા બસ?” (એટલે કે બસ કેટલા વાગે આવશે?) અને હું રોજ મારી ત્રણ આંગળી બતાડી જવાબ આપું કે ત્રણ વાગે. જવાબ સાંભળતા ની સાથે ખીલખીલાટ હસીને પોતાની નાનકડી ત્રણ આંગળી બતાવી બોલે “ત્રણ વાગે” ને એક મીનિટ મા જરા થાબડતાંની સાથે ઊંઘી જાય એવી ધરપત સાથે કે બસ આવશે અને એ મમ્મી પાસે પહોંચી જશે.
ઊંઘતા મીકેલ ના મોઢા પર એ હાસ્ય જાણે સ્થિર થઈ જાય અને એવું લાગે કે એની એ નાનકડી નિર્દોષ આંખોમા એને મા જાણે થાબડીને સુવાડાતી હશે એવું લાગતું હશે. મોટાભાગે મારો હાથ ત્યારે એના હાથમા હોય અને સલામતી નો અહેસાસ એના ચહેરા પર.
બાળકોની દુનિયા કેટલી નિરાળી છે. બાળકો ને જ્યાં પ્રેમ મળે ત્યાં એ કેટલી સહજતા ને કેટલી સલામતી ની લાગણી અનુભવતા હોય છે

મીકેલ જ્યારે ક્લાસમા નવો હતો ત્યારે થોડું શરમાતો અને બધા સાથે જલ્દી ભળી નહોતો જતો., પણ ક્લાસના નિયમો પાળવામા એક નંબર. આટલા વર્ષોમા મેં એના જેવો ડાહ્યો છોકરો જોયો નથી. કોઈપણ વાત એને બે વાર કહેવી ના પડે. સરસ રીતભાત અને મીઠા હાસ્ય વડે એ કોઈનુ પણ દિલ પલકવાર મા જીતી લે.
હમણા ક્લાસમા અમે બાળકો ને રંગો ની ઓળખાણ કરાવીએ છીએ. લાલ પીળો વાદળી લીલો વગેરે અને એ માટે સરસ મજાના ગીતોની ડીવીડી અમારી પાસે છે. એમા એક ઈંન્દ્રધનુષ દેખાય અને સાથે ઈંન્દ્રધનુષ ના રંગના ક્રમ પ્રમાણે લાલ કેસરી પીળો વગેરે રંગ આવતાં જાય અને સરસ રાગમા ગીત ગવાતું જાય. લગભગ રોજ સવારે અમે આ ડીવીડી બાળકો ને બતાડીએ.
અહીં વાત મારે બાળકો ની કલ્પનાશક્તિ ની કરવી છે. બધા બાળકો સાથે જ આ ડીવીડી જોતા હોય છે પણ મીકેલ ની કલ્પનાશક્તિએ ક્યાંનો તાળો ક્યાં મેળવ્યો એ અમારા માટે આનંદ અને અજાયબપણા ની લાગણી હતી.
સવારનો ક્લાસનો નિત્ય ક્રમ પતાવી બાળકોને અમે કાફેટેરિઆ મા જમવા લઈ જતા હતા ત્યાં “water fountain” જોઈ મીકેલને તરસ લાગી ગઈ અને મને કહેવા માંડ્યો”મીસ મુન્શા પાણી પીવું છે” જેવી હું એને વોટર ફાઉન્ટન પાસે લઈ ગઈ અને પાણી ચાલુ કર્યું કે મીકેલ બોલી પડ્યો “rainbow Ms Munshaw, its a rainbow”
એ બાળમાનસ મા ઈંન્દ્રધનુ નાઅર્ધ ગોળાકાર આકારની છાપ એવી જડાઈ ગઈ હતી કે જ્યારે પાણી ના ફુવારામા થી અર્ધ ગોળાકાર આકારમા પાણી ની ધાર થઈ કે મીકેલ ને ક્લાસમા થોડીવાર પહેલા જોયેલ ઇંન્દ્રધનુષ યાદ આવી ગયું.
બાળમાનસ અને એમની કલ્પનાશક્તિ ક્યાં થી ક્યાં પહોંચી જતી હોય છે એના અનુભવો અમને હમેશ થતાં હોય છે અને સાથે એક આત્મસંતોષ ની લાગણી પણ થતી હોય છે કે એમની આ કલ્પનાશક્તિ સપ્ત રંગે રંગાય અને એમનુ જીવન રંગસભર બને.
બસ આમજ આ ભુલકાંઓની દુનિયા હસતી રમતી રહે અને એ નિર્દોષ બાળપણ મારામા પણ હમેશ જીવતું રહે.

અસ્તુ.

શૈલા મુન્શા.

Posted in Uncategorized | Leave a comment